Wniosek o portugalski numer ubezpieczenia społecznego (NISS)

Co musisz wiedzieć

NISS — Número de Identificação de Segurança Social — to osobisty, 11-cyfrowy numer, który identyfikuje Cię wobec portugalskiej Segurança Social (systemu ubezpieczeń społecznych). To pod nim ewidencjonowane są Twoje składki, a także Twoje prawo do zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku chorobowego i emerytury. Potrzebujesz go, aby pracować w Portugalii — zarówno jako pracownik, jak i jako osoba samozatrudniona. Jest przypisany do Ciebie na całe życie.

Typowe sytuacje: która dotyczy Ciebie

Procedura uzyskania NISS zmienia się w zależności od Twojej sytuacji. Oto przypadki, z którymi spotykamy się najczęściej.

Zatrudnia Cię portugalska firma

Pracodawca może złożyć wniosek o NISS w Twoim imieniu, przez Segurança Social Direta, przy zgłaszaniu Twojego zatrudnienia. W praktyce wiele firm — zwłaszcza mniejszych — nie robi tego w przypadku zagranicznych pracowników albo odkłada to na ostatnią chwilę. Jeśli Twoja umowa ma ustaloną datę rozpoczęcia, warto równolegle zająć się wnioskiem samodzielnie.

Będziesz pracować jako freelancer lub cyfrowy nomada

Jeśli będziesz pracować na własny rachunek, rejestrujesz działalność w Finanças (tzw. início de atividade) i wystawiasz recibos verdes w Portal das Finanças, używając swojego numeru NIF. Finanças zgłaszają rozpoczęcie Twojej działalności do Segurança Social, ale jako cudzoziemiec musisz złożyć wniosek o NISS online, dołączając kopię início de atividade oraz kopie wystawionych pokwitowań lub faktur. Jeśli jesteś cyfrowym nomadą z umową o pracę z zagraniczną firmą, nie rejestrujesz działalności: dowodem pracy akceptowanym przy wniosku o NISS jest ta umowa.

Jeśli rejestrujesz się jako osoba samozatrudniona po raz pierwszy, składki są należne dopiero od pierwszego dnia 12. miesiąca następującego po rozpoczęciu działalności — to tzw. zwolnienie w pierwszym roku. Możesz poprosić o wcześniejsze rozpoczęcie opłacania składek, a miesiące bez składek nie liczą się do emerytury. Od tego momentu składasz kwartalną deklarację dochodów i co miesiąc opłacasz składki.

Masz obywatelstwo państwa UE

Nie potrzebujesz pozwolenia na pobyt ani wizy. Jeśli przebywasz w Portugalii dłużej niż trzy miesiące, musisz wystąpić o CRUE — Certificado de Registo de Cidadão da União Europeia (zaświadczenie o rejestracji obywatela UE) — w câmara municipal (urzędzie miasta lub gminy) właściwym dla Twojego miejsca zamieszkania. Segurança Social przyjmuje do wniosku o NISS również Twój krajowy dowód osobisty lub paszport wraz z dowodem pracy; jeśli masz już CRUE, dołącz je do wniosku.

Masz obywatelstwo spoza UE

Potrzebujesz paszportu oraz dokumentu potwierdzającego Twój status pobytowy: pozwolenia na pobyt (obie strony), ważnej wizy pobytowej lub wizy pracowniczej — w tym wizy dla osób poszukujących pracy i wizy dla cyfrowych nomadów — albo, jeśli wciąż czekasz na kartę, potwierdzenia złożenia wniosku o pozwolenie na pobyt. To potwierdzenie jest akceptowane: nie musisz czekać na fizyczną kartę, aby złożyć wniosek o NISS.

Studiujesz i zaczynasz staż lub pracę

Studia w Portugalii nie wymagają NISS. Praca lub płatny staż — już tak, nawet w niepełnym wymiarze godzin i nawet jeśli staż jest krótki. Zasada wynika z wykonywanej aktywności, a nie ze statusu studenta.

Masz już za sobą pracę w Portugalii

Jeśli ta praca była zgłoszona do Segurança Social, masz już NISS i nie należy składać wniosku o kolejny: rejestracja jest dożywotnia, a każde nowe objęcie ubezpieczeniem jest przypisywane do tego samego numeru, więc drugi wniosek jest zbędny i tylko spowalnia sprawę. Odzyskaj numer, który już masz, przez Segurança Social Direta, ze starego paska płacowego lub w punkcie obsługi.

Będziesz pracować jako pomoc domowa

Obowiązuje ogólny system Segurança Social, z własnymi zasadami: domyślnie składki oblicza się od umownej podstawy wynagrodzenia powiązanej z IAS (Indexante dos Apoios Sociais, wskaźnik świadczeń socjalnych) — za godzinę, za dzień lub, przy umowie miesięcznej w pełnym wymiarze czasu pracy, w kwocie równej IAS. Przy umowie miesięcznej w pełnym wymiarze czasu pracy pracownik i pracodawca mogą pisemnie uzgodnić opłacanie składek od rzeczywistego wynagrodzenia, nigdy niższego niż płaca minimalna — co daje również prawo do zasiłku dla bezrobotnych. NISS jest tak samo obowiązkowy, a procedura jego uzyskania jest taka sama.

Błędy, które najbardziej opóźniają procedurę

Niemal każdy zwrócony wniosek, który widzimy, mieści się w jednym z czterech przypadków: nieczytelne lub niekompletne dokumenty — akceptowane są pliki PDF, JPG lub PNG do 3 MB, ale dane muszą być czytelne, krawędzie dokumentu widoczne, obraz bez odblasków, a dokument dwustronny, taki jak pozwolenie na pobyt, przesyła się jako dwa pliki; brak dowodu pracy — już podpisana umowa o pracę, início de atividade wraz z pokwitowaniami lub fakturami albo certidão permanente, w zależności od przypadku, a nie obietnica zatrudnienia; wniosek osoby samozatrudnionej bez numeru NIF, którego formularz wymaga przy tym rodzaju wniosku; oraz drugi wniosek od osoby, która ma już NISS, co nie generuje nowego numeru — NISS jest unikalny. Niekompletny wniosek tylko opóźnia nadanie numeru, a Segurança Social nie ma ustalonego terminu na nadanie NISS — dlatego warto zrobić to dobrze za pierwszym razem.